IJzertekort bij vrouwen: symptomen waar je het aan kunt herkennen

Wereldwijd hebben naar schatting meer dan 1,9 miljard mensen te maken met bloedarmoede. Een van de mogelijke factoren die hierbij een rol kan spelen, is een ontoereikende ijzerinname.

Vooral vrouwen in de vruchtbare levensfase en jonge kinderen is het risico hoger [1, 2].

Waarom hebben vrouwen hier vaker last van en hoe herken je het? Dat lees je in dit artikel.

Hoe werkt ijzer bij vrouwen?

IJzer is belangrijk voor het transport van zuurstof in het bloed en voor de energieproductie in cellen. Daarnaast is ijzer betrokken bij verschillende enzymprocessen in het lichaam en draagt het bij aan de normale werking van het immuunsysteem.

Voor vrouwen is voldoende ijzer extra belangrijk:

• Menstruatie: Elke maand verliezen vrouwen ijzer via hun menstruatiebloed.
• Zwangerschap: Tijdens de zwangerschap heeft het lichaam extra ijzer nodig voor zowel de moeder als de groei van de baby.
• Borstvoeding: Het ijzer in moedermelk gaat voor op de voorraad van de moeder, waardoor haar eigen ijzerstatus kan afnemen [3].

In het kort: IJzer is een belangrijk mineraal met verschillende functies. Bij vrouwen is voldoende ijzer extra belangrijk, onder andere doordat ze tijdens de menstruatie ijzer verliezen.

Waarom hebben vrouwen meer ijzer nodig?

Vooral vrouwen in de vruchtbare levensfase kunnen last hebben van lagere ijzerwaarden. Dit heeft een aantal verschillende oorzaken.

• Heftige of lange menstruaties: Vrouwen verliezen tijdens de menstruatie gemiddeld 0,5 tot 1 mg ijzer per dag over de gehele cyclus, wat overeenkomt met circa 30–40 mg per menstruatie. Daarom hebben vrouwen een hogere behoefte aan ijzer dan mannen, namelijk 16 mg per dag.
• Zwangerschap: Tijdens de zwangerschap heeft het lichaam meer ijzer nodig, namelijk 16 mg per dag [4]. Dit is dezelfde behoefte als tijdens de vruchtbare periode, omdat er geen ijzer via de menstruatie verloren gaat. De ongeboren baby krijgt altijd voorrang op de voedingsstoffen. Hierdoor kan het zijn dat de vrouw zelf onvoldoende ijzer binnenkrijgt, ook als de ongeboren baby genoeg ijzer krijgt.
• Borstvoeding: Ook als een vrouw borstvoeding geeft, is de behoefte aan ijzer 16 mg per dag. De moedermelk krijgt voorrang op de verdeling van voedingsstoffen.
• Perimenopauze: Tijdens de overgangsperiode naar de menopauze kunnen menstruaties onregelmatiger en soms heviger worden, wat tijdelijk tot meer ijzerverlies kan leiden.

Daarnaast zijn er andere oorzaken die ook bij mannen kunnen voorkomen.

• Overmatig bloedverlies: Bloedverlies kan ook buiten menstruaties om optreden. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren door een verwonding, operatie, tumor in de darm of langzaam bloedende maagzweer.
• Slechte opname van ijzer: Door sommige ziektes, geneesmiddelen en operaties kan het lichaam ijzer minder goed opnemen.
• Voeding: Sommige mensen hebben een hogere kans op een lagere ijzerinname via hun voeding, zoals veganisten en vegetariërs: non-heemijzer uit plantaardige voeding wordt minder goed opgenomen dan heemijzer uit dierlijke voeding.
  
• Veel sporten: Intensieve inspanning kan leiden tot een hogere ijzerbehoefte, onder andere door verlies via zweet. Ook kan de behoefte hoger worden door verschillende fysiologische processen. Naar schatting heeft 10 tot 30% van de vrouwelijke duursporters een laag ijzergehalte, ten opzichte van 10% van de mannen [5].
• Minder opname door medicijnen: Sommige medicijnen kunnen de opname van ijzer beïnvloeden, zoals maagzuurremmers [6].

In het kort: Een ontoereikend ijzerniveau bij vrouwen kan verschillende oorzaken hebben, waarvan een heftige menstruatie de meest voorkomende oorzaak is.

Symptomen ontoereikend ijzerniveau bij vrouwen

Een ontoereikend ijzerniveau herken je niet altijd meteen. De signalen zijn vaak subtiel en ontstaan meestal geleidelijk. Ook zijn het signalen die bij veel andere aandoeningen voorkomen.

Bij een ontoereikend ijzerniveau worden functies ondersteund waar ijzer normaal aan bijdraagt, zoals:

• Ondersteuning van het energieniveau
• Helpt bij vermoeidheid/moeheid
• Een normale werking van het immuunsysteem
• Een normale concentratie en cognitieve functie
• Een doelmatig zuurstoftransport

In het kort: IJzer heeft invloed op vermoeidheid, energie, concentratie en het immuunsysteem. 

Wat kan je eraan doen?

Een ontoereikende ijzerinname sluit minder goed aan bij de functies waarvoor ijzer in het lichaam wordt gebruikt. Gelukkig kan je door verschillende aanpassingen de ijzerinname vergroten.

Voldoende ijzer uit voeding

De belangrijkste stap is voldoende ijzer binnen te krijgen via de voeding. Vrouwen hebben tijdens de vruchtbare periode 16 mg ijzer nodig per dag. Na de overgang is de ijzerbehoefte 11 mg per dag.

Heemijzer uit dierlijke producten wordt ongeveer 15–35% opgenomen, non-heemijzer uit plantaardige bronnen gemiddeld 2–10%. Dit is wel afhankelijk van de rest van de maaltijd.

Hieronder vind je enkele goede bronnen van ijzer.

Let op combinaties

Sommige voedingsmiddelen bevorderen de opname van ijzer, terwijl andere juist de opname verminderen.

• Zuivelproducten: Het mineraal calcium remt ijzeropname.
• Volkoren granen: Fytaten in volkoren granen kunnen de opname van ijzer iets verminderen.
• Vitamine C: Verhoogt de opname van non-heemijzer. Vitamine C zit bijvoorbeeld in sinaasappels en groene bladgroenten [7].
• Koffie en thee: Bevatten polyfenolen die de opname van ijzer kunnen verminderen. Drink ze daarom liever niet direct bij een ijzerrijke maaltijd.

In het kort: Een passende ijzerinname begint met voldoende ijzer via de voeding.

Alles kort samengevat

Bij vrouwen komt een lagere ijzerinname relatief vaker voor, onder andere door menstruatie en een hogere behoefte.

Het is daarom belangrijk dat vrouwen voldoende ijzer binnenkrijgen via voeding. Vooral bij hevige menstruaties kan dit een flinke uitdaging zijn.

Daarnaast zijn er andere situaties en oorzaken die de behoefte aan ijzer vergroten, zoals zwangerschap, het geven van borstvoeding, veel sporten en het gebruik van bepaalde medicijnen.