Zwangerschap

De eerste duizend dagen beginnen niet bij de geboorte, maar bij de conceptie.

Vanaf het moment dat een eicel wordt bevrucht, start een periode waarin voedingsstoffen een directe rol spelen in de ontwikkeling van organen, het zenuwstelsel en het immuunsysteem van het kind. Wat de moeder in die periode binnenkrijgt, heeft invloed op processen die later niet meer terug te draaien zijn.

Dat maakt deze periode uniek. Niet omdat gezonde voeding op andere momenten niet belangrijk is, maar omdat de fysiologische vraag hier groter en specifieker is. Het lichaam heeft meer nodig van bepaalde stoffen, terwijl de behoefte aan andere gelijk blijft.

Folaat, vitamine D, DHA en jodium zijn stoffen waarvoor de Gezondheidsraad expliciet suppletie adviseert, omdat de inname via voeding structureel te laag blijft bij een groot deel van de vrouwen.

Voeding is de basis, maar in de praktijk volstaat die basis niet altijd. Zelfs bij een gevarieerd en bewust voedingspatroon is het lastig om de verhoogde behoeften volledig te dekken.

De periode voor de conceptie is minstens zo belangrijk als de zwangerschap zelf. Het neurale buisje sluit zich rond week vier, vaak voordat een vrouw weet dat ze zwanger is. Wie dan pas begint met folaat, is te laat.

Folaat: start minimaal vier weken voor de conceptie. De Gezondheidsraad adviseert 400 mcg foliumzuur per dag, te starten minimaal vier weken voor de beoogde conceptie en door te gaan tot tien weken na de conceptie. Dit is het enige supplement waarvoor een officieel suppletieadvies geldt specifiek voor de periconceptionele periode.

Vitamine D: 10 mcg per dag, ook al voor de zwangerschap. De Gezondheidsraad adviseert vitamine D-suppletie voor alle zwangere vrouwen, maar het advies geldt ook al voor de periode daarvoor.

Vitamine D speelt een rol bij de vroege aanleg van organen en weefsels en de ontwikkeling van het immuunsysteem van het kind. Veel vrouwen krijgen onvoldoende vitamine D binnen zonder het te weten, zeker in de Nederlandse winters.

Naarmate de zwangerschap vordert, verandert wat het lichaam nodig heeft. Het eerste trimester vraagt om een stevige voedingsbasis voor de vroege orgaanvorming. In het tweede en derde trimester groeit de baby snel en stijgt de behoefte aan specifieke stoffen verder.

DHA: De inname van DHA door de moeder draagt bij tot de normale ontwikkeling van de hersenen en ogen bij de foetus. Het Voedingscentrum adviseert zwangere vrouwen die geen of weinig vis eten een dagelijkse aanvulling van 200 mg DHA extra bovenop de aanbevolen dagelijkse inname van 250 mg DHA en EPA.

Calcium: De Gezondheidsraad stelt een hogere norm vast voor calcium vanaf de twintigste week van de zwangerschap. Calcium is in die fase nodig voor de botopbouw van het kind. De dosering die daarvoor nodig is, past vaak niet in een zwangerschapsmulti, waardoor een los supplement nodig kan zijn.

Jodium: zit voornamelijk in gejodeerd zout en brood. Wie weinig brood eet of zout zonder jodium gebruikt, krijgt al snel onvoldoende binnen. De Gezondheidsraad noemt jodium als stof waarvoor suppletie tijdens de zwangerschap relevant kan zijn, zeker bij een plantaardig of broodarm dieet.

Vitamine B12: Voor zwangere vrouwen geldt een aanbevolen inname van 3,3 mcg per dag, hoger dan de 2,8 mcg voor niet-zwangere vrouwen. Voor vrouwen die plantaardig eten is suppletie vrijwel altijd noodzakelijk, omdat B12 uitsluitend in dierlijke producten voorkomt.

Zink: De Gezondheidsraad stelt voor zwangere vrouwen een hogere norm vast voor zink dan voor niet-zwangere vrouwen. Via een gevarieerd dieet met vlees, noten en volle granen wordt een deel gedekt, maar de verhoogde behoefte wordt niet altijd volledig gehaald.

Na de bevalling verandert de behoefte opnieuw. Wie borstvoeding geeft, heeft hogere behoeften aan bepaalde stoffen omdat het kind via de moedermelk wordt gevoed. Wie geen borstvoeding geeft, heeft vooral baat bij herstel van de eigen voedingsstatus na de zwangerschap.

DHA: door blijven suppleren tijdens borstvoeding. De inname van DHA door de moeder draagt bij tot de normale ontwikkeling van de hersenen en ogen bij zuigelingen die borstvoeding krijgen. Het Voedingscentrum adviseert vrouwen die borstvoeding geven en geen of weinig vis eten om door te gaan met een DHA-supplement, met een vergelijkbare behoefte als tijdens de zwangerschap.

Vitamine B12: hoogste norm tijdens borstvoeding. Voor vrouwen die borstvoeding geven stelt de Gezondheidsraad een aanbevolen inname van 3,8 mcg per dag vast, hoger dan tijdens de zwangerschap. Het kind is volledig afhankelijk van wat de moeder binnenkrijgt. Voor vrouwen die plantaardig eten is dit het moment om de B12-inname opnieuw te controleren.

IJzer: herstel na de bevalling. Een bevalling gaat gepaard met bloedverlies, wat de ijzerwaarden kan beïnvloeden. IJzer draagt bij aan de normale vorming van rode bloedcellen en hemoglobine en aan de vermindering van vermoeidheid. Een ijzersupplement kan in de periode na de bevalling zinvol zijn, zeker bij een zware bevalling of bij vrouwen die al een lage ijzerstatus hadden.

Op supplementen zie je drie verschillende termen staan voor dezelfde vitamine. Ze zijn niet uitwisselbaar. Welke vorm je kiest, bepaalt hoe goed je lichaam hem opneemt en verwerkt.

Folaat is de natuurlijke vorm van vitamine B11 zoals die voorkomt in groenten, peulvruchten en volkorenproducten. De opname via voeding is variabel en afhankelijk van hoe het voedsel is bereid. Folaat speelt een rol in het celdelingsproces en draagt bij tot de weefselgroei tijdens de zwangerschap. Via voeding alleen is het lastig om de verhoogde behoefte in de periconceptionele periode consistent te dekken.

Foliumzuur is de synthetische vorm die wordt gebruikt in supplementen en het officiële suppletieadvies van de Gezondheidsraad op is gebaseerd: 400 mcg per dag, te starten minimaal vier weken voor de conceptie. Het lichaam zet foliumzuur om naar de actieve vorm via het MTHFR-enzym. Bij de meeste mensen verloopt dat proces zonder problemen.

5-MTHF is de actieve vorm die het lichaam direct kan gebruiken, zonder tussenkomst van het MTHFR-enzym. Dit is relevant voor mensen met een variant in het MTHFR-gen waardoor de omzetting van foliumzuur minder efficiënt verloopt. Bij Vital Nutrition wordt uitsluitend Quatrefolic gebruikt, een gepatenteerde vorm van 5-MTHF die als glucosaminezout een stabiele en goed opneembare vorm biedt.

Omega 3 is een verzamelnaam voor een groep vetzuren waarvan er drie zijn. Ze verschillen in herkomst en in hoe het lichaam ze verwerkt.

Tijdens de zwangerschap en borstvoeding is de behoefte verhoogd omdat het kind EPA en DHA onttrekt aan de moeder voor de eigen ontwikkeling.

• ALA (alfalinoleenzuur)
• EPA (eicosapentaeenzuur)
• DHA (docosahexaeenzuur)

ALA is de plantaardige voorloper van EPA en DHA. Het komt voor in lijnzaad, chiazaad en hennep. Het lichaam kan ALA gedeeltelijk omzetten naar EPA en DHA, maar die omzetting is beperkt en onvoorspelbaar. Voor de verhoogde behoefte tijdens de zwangerschap is ALA daarom geen betrouwbare bron van EPA en DHA.

EPA komt samen met DHA voor in vette vis zoals zalm, haring en makreel, en in supplementen op basis van visolie en krillolie. EPA en DHA zijn de vormen die het lichaam direct kan gebruiken zonder omzetting.

DHA is het meest relevante omega 3-vetzuur tijdens de zwangerschap en borstvoeding.

Het Voedingscentrum adviseert zwangere en borstvoeding gevende vrouwen die geen of weinig vis eten een dagelijkse aanvulling van minimaal 200 mg DHA extra bovenop de reguliere aanbeveling van 250 mg DHA en EPA.

Wie geen vis eet, kiest voor een supplement op basis van visolie, krillolie of algenolie. Algenolie is de enige volledig plantaardige bron van DHA en daarmee de aangewezen keuze voor veganisten en vrouwen die geen vis of schaaldieren eten.