Laatste update:
2 september 2026
Monnikspeper is een struik die van oorsprong voorkomt rond het Middellandse Zeegebied en in delen van Azië.
Monnikspeper wordt al lange tijd gebruikt in relatie tot de menstruatiecyclus. Ook tijdens de overgang wordt de plant gebruikt.
Maar wat weten we eigenlijk over de werking van monnikspeper. En waar moet je op letten als je een supplement met monnikspeper kiest? Dat ontdek je in dit artikel.
Het artikel in het kort:
- Introductie: Wat is monnikspeper?
- De werking: Wat doet monnikspeper?
- Supplementen: Waar moet je op letten?
- Bijwerkingen: Is monnikspeper gevaarlijk?
Wat is monnikspeper?
Monnikspeper (Vitex agnus-castus) is een struik met paars-blauwe bloemen en kleine, donkere vruchten. De vruchten bevatten verschillende plantenstoffen. Dit zijn stoffen die van nature in planten voorkomen.
Voorbeelden zijn iridoïden, flavonoïden en diterpenen. Agnuside en aucubine zijn voorbeelden van iridoïden [1].
Welke van deze stoffen precies een rol spelen bij het gebruik van monnikspeper, is niet vastgesteld.
Voor supplementen met monnikspeper wordt de gedroogde vrucht van de plant gebruikt.
In het kort: Voor supplementen met monnikspeper wordt de gedroogde vrucht van de plant gebruikt. Deze bevat verschillende plantenstoffen [1].
Wat doet monnikspeper?
Monnikspeper wordt al lange tijd gebruikt rondom de vrouwelijke cyclus. De plant wordt vooral in verband gebracht met de menstruatie, maar ook tijdens de overgang wordt monnikspeper gebruikt. Tegenwoordig wordt het vooral gebruikt als supplement.
Hoe monnikspeper precies werkt, is nog niet volledig bekend. Wel is er onderzoek gedaan naar mogelijke werkingsmechanismen. Hieronder lees je wat daarover bekend is.
1. Ondersteunt een normale menstruatie*
De menstruatiecyclus is de periode van de eerste dag van je menstruatie tot de eerste dag van je volgende menstruatie. Tijdens de menstruatiecyclus veranderen verschillende hormonen voortdurend. In de eerste helft van de cyclus ontwikkelt een follikel (eiblaasje) zich in de eierstok.
Rond het midden vindt meestal de eisprong plaats en daarna begint de tweede helft van de menstruatiecyclus (de luteale fase). De hypofyse, een kleine klier in de hersenen, stuurt een deel van dit proces aan. Dit gebeurt onder andere via FSH (follikelstimulerend hormoon) en LH (luteïniserend hormoon).
FSH helpt bij de ontwikkeling van de follikels. De stijging van LH rond het midden van de cyclus zorgt ervoor dat de eisprong plaatsvindt. Na de eisprong ontstaat uit de achtergebleven follikel het gele lichaam. Dit maakt vooral progesteron aan.
Progesteron helpt het baarmoederslijmvlies voor te bereiden op een mogelijke zwangerschap. Ook oestrogeen speelt een belangrijke rol in de menstruatiecyclus en bij de opbouw van het baarmoederslijmvlies voor een mogelijke zwangerschap. Als er geen zwangerschap ontstaat, nemen progesteron en oestrogeen af. Vervolgens begint de menstruatie.
Monnikspeper wordt al lange tijd gebruikt in relatie tot de vrouwelijke cyclus. Het meeste onderzoek naar monnikspeper richt zich daarbij op de periode vóór de menstruatie [2].
Een van de bekendere gerandomiseerde, placebogecontroleerde studies op dit gebied onderzocht een specifiek extract bij vrouwen met klachten in deze fase van de cyclus [3].
2. Helpt bij wisselende stemmingen tijdens de menstruatiecyclus*
De hormonen oestrogeen en progesteron stijgen en dalen op verschillende momenten in de cyclus. Daarnaast speelt prolactine een rol binnen de hormoonhuishouding. Dit hormoon is vooral bekend vanwege de melkproductie na een zwangerschap, maar is ook buiten deze periode aanwezig.
De afgifte van prolactine vanuit de hypofyse wordt onder andere gereguleerd door dopamine. Bij onderzoek naar monnikspeper wordt onder andere naar deze relatie gekeken. Zo is er experimenteel onderzoek gedaan naar monnikspeper, waarbij onderzoekers onder gecontroleerde omstandigheden naar mogelijke effecten kijken.
Een mogelijke invloed van monnikspeper op dopamine, en daarmee indirect op de afgifte van prolactine, wordt onderzocht als een van de werkingsmechanismen [1].
Prolactine en dopamine hangen op hun beurt samen met systemen in de hersenen die een rol spelen bij stemming.
Hoe dit precies samenhangt met de verschillende toepassingen van monnikspeper is nog niet volledig duidelijk.
3. Bij ongemakken voorafgaand aan, rondom of tijdens de menstruatie*
Aan het einde van de menstruatiecyclus nemen de hoeveelheden progesteron en oestrogeen af als er geen zwangerschap is ontstaan. Door deze daling wordt het opgebouwde baarmoederslijmvlies afgestoten en begint de menstruatie.
De eerste dag van de menstruatie is tegelijkertijd de eerste dag van een nieuwe menstruatiecyclus.
Tijdens de menstruatie zijn de hoeveelheden progesteron en oestrogeen relatief laag. Daarna begint in de eierstokken opnieuw de ontwikkeling van follikels en neemt oestrogeen gedurende de eerste helft van de nieuwe cyclus weer toe.
Deze specifieke claim gaat over ongemakken rondom de hele menstruatie, niet uitsluitend de periode ervoor [2].
4. Bij overgangsverschijnselen*
De overgang is een proces dat meerdere jaren kan duren. In deze periode verandert de werking van de eierstokken geleidelijk. De eisprong vindt minder regelmatig plaats en de hoeveelheden oestrogeen en progesteron kunnen sterker schommelen.
Ook de hormonale aansturing verandert. De hypofyse maakt onder andere FSH aan, dat betrokken is bij de ontwikkeling van follikels in de eierstokken. Als de voorraad follikels (eiblaasjes) afneemt en de eierstokken anders reageren op de hormonale aansturing, stijgt de hoeveelheid FSH over het algemeen [4].
Deze veranderingen vinden vooral plaats in de jaren rond de laatste menstruatie. De menopauze zelf wordt achteraf vastgesteld als je 12 maanden niet hebt gemenstrueerd. Daarna volgt de postmenopauze [4].
Monnikspeper wordt al lange tijd gebruikt in relatie tot de vrouwelijke cyclus en wordt ook tijdens de overgang gebruikt. Hoe monnikspeper precies samenhangt met de hormonale veranderingen tijdens deze levensfase is nog niet duidelijk.
5. Ondersteunt het overgangsproces*
Veranderingen in oestrogeen spelen een belangrijke rol in deze fase. De temperatuurregulatie in de hersenen hangt samen met de oestrogeenspiegel, wat invloed heeft op de manier waarop het lichaam warmte afvoert.
Ook systemen in de hersenen die betrokken zijn bij slaap en stemming reageren op deze hormonale veranderingen. Hoe dit precies verloopt en hoe sterk dit per persoon is, verschilt.
Monnikspeper wordt al lange tijd gebruikt in relatie tot deze hormonale veranderingen bij vrouwen, ook tijdens de overgang.
*Claim in afwachting van Europese goedkeuring.
In het kort: Monnikspeper wordt vooral gebruikt rondom de menstruatie en daarnaast tijdens de overgang. Hoe de plant precies werkt, is nog niet bekend. Onderzoek richt zich onder andere op processen die betrokken zijn bij de hormonale cyclus [1].
Monnikspeper supplement
Monnikspeper supplementen zijn er in verschillende vormen. Ook de samenstelling kan verschillen. Het aantal milligrammen op het etiket zegt daarom niet alles. Hieronder lees je waar je op kunt letten.
Vrucht of extract?
Als je een monnikspeper supplement zoekt, heb je keuze uit verschillende vormen. Zo kan een supplement de gedroogde en gemalen vrucht bevatten, maar ook een extract [1].
- Gemalen vrucht: Het gedroogde plantenmateriaal wordt fijngemalen. De stoffen die van nature in de vrucht zitten, blijven dan onderdeel van het poeder. De exacte samenstelling kan van nature verschillen.
- Extract: Bepaalde bestanddelen worden met behulp van een extractiemiddel uit het plantenmateriaal gehaald. Hiervoor kan bijvoorbeeld ethanol worden gebruikt. Afhankelijk van de productiemethode ontstaat vervolgens een vloeibaar of droog extract [1].
Een extract is dus niet hetzelfde als de gemalen vrucht. Daarom kun je twee monnikspeper supplementen niet goed vergelijken door alleen naar het aantal milligrammen te kijken.
Extractverhouding
Bij een kruidenextract zie je soms een extractverhouding staan, bijvoorbeeld 10:1. Dit betekent dat ongeveer tien delen van het oorspronkelijke plantenmateriaal zijn gebruikt om één deel extract te maken. Maar dit betekent niet dat het extract automatisch tien keer zo sterk is.
Ook de manier van extraheren (onttrekken) en het gebruikte extractiemiddel bepalen welke stoffen uiteindelijk in het extract terechtkomen.
Het aantal milligrammen zegt daarom pas iets als je ook weet welke vorm en welk extract er is gebruikt.
Zo kan 20 mg van een geconcentreerd extract iets anders zijn dan 20 mg gemalen, gedroogde monnikspepervrucht.
Wat betekent standaardisatie?
Een extract kan gestandaardiseerd zijn. De samenstelling wordt dan gecontroleerd aan de hand van een bepaalde stof. Op het etiket staat bijvoorbeeld een vast percentage of wordt een bepaalde hoeveelheid van zo'n markerstof vermeld.
Bij monnikspeper wordt onder andere agnuside gebruikt als markerstof. De vrucht bevat daarnaast de plantenstoffen aucubine en andere iridoïden, maar ook flavonoïden en diterpenen [1].
Een markerstof is niet automatisch de werkzame stof. Van monnikspeper is niet vastgesteld dat één afzonderlijke stof verantwoordelijk is voor de werking van het volledige extract.
Standaardisatie helpt vooral om ervoor te zorgen dat de samenstelling van een supplement zo veel mogelijk hetzelfde blijft.
In het kort: Kijk bij een monnikspeper supplement niet alleen naar het aantal milligrammen. De vorm, extractverhouding en eventuele standaardisatie geven meer informatie over de samenstelling [1].
Bijwerkingen en veiligheid
Monnikspeper lijkt over het algemeen weinig bijwerkingen te geven. Uit onderzoek naar de veiligheid blijkt dat de gemelde bijwerkingen meestal mild waren en vanzelf weer overgingen. Het gaat bijvoorbeeld om hoofdpijn, misselijkheid en buikpijn [5]. Dit betekent niet dat je hier bij gebruik automatisch last van krijgt.
Toch is monnikspeper niet voor iedereen geschikt. Monnikspeper kan mogelijk invloed hebben op de werking van medicijnen die iets doen met dopamine of hormonen [1]. Gebruik je zulke medicijnen? Overleg dan eerst met je arts of apotheker.
Tijdens de zwangerschap wordt monnikspeper niet aanbevolen. Ook tijdens het geven van borstvoeding kun je monnikspeper beter niet gebruiken. Er is namelijk nog te weinig bekend over de veiligheid en monnikspeper heeft mogelijk invloed op de melkproductie [1, 5].
In het kort: Monnikspeper wordt over het algemeen goed verdragen. Bij bepaalde medicijnen, zwangerschap of borstvoeding is het wel belangrijk om voorzichtig te zijn [1].
Alles kort samengevat
Monnikspeper wordt al lange tijd gebruikt in relatie tot de menstruatiecyclus en de overgang.
De werking van de plant is nog niet helemaal duidelijk. Het meeste onderzoek is gedaan naar de periode vóór de menstruatie [2]. Maar ook tijdens de overgang gebruiken sommige vrouwen monnikspeper.
Supplementen met monnikspeper zijn er in verschillende vormen, zoals gemalen vruchten en extracten. De vorm, extractverhouding en eventuele standaardisatie zijn belangrijk om supplementen met elkaar te kunnen vergelijken.
Monnikspeper lijkt over het algemeen weinig bijwerkingen te geven. Wel zijn er sommige mensen die het beter niet kunnen nemen, zoals zwangere vrouwen [1, 5].
