Laatste update:
15 juli 2026
Oestrogeen staat bekend als ‘het vrouwelijke hormoon’, maar betekent dit dat mannen geen oestrogeen hebben? En wat is dit hormoon eigenlijk?
Het artikel in het kort:
- Introductie: Wat is oestrogeen?
- Aanmaak: Hoe wordt oestrogeen aangemaakt?
- Vruchtbaarheid: Wat doet oestrogeen bij vrouwen?
- Functie: Wat doet oestrogeen nog meer?
- Nadelen: Waar moet je op letten?
Wat is oestrogeen?
Oestrogeen is een geslachtshormoon, net als progesteron en testosteron. Geslachtshormonen spelen een belangrijke rol in de seksuele ontwikkeling en voortplanting.
Oestrogeen is een verzamelnaam voor verschillende oestrogenen en is een belangrijk hormoon voor vrouwen. Het wordt voornamelijk geproduceerd door de eierstokken.
De belangrijkste soorten zijn:
- Oestradiol: Dit wordt voornamelijk in de eierstokken geproduceerd in de rijpende follikels, kleine blaasjes waar rijpende eitjes in zitten. Het is de meest actieve vorm van oestrogeen.
- Estriol: Deze vorm wordt in de placenta aangemaakt en is belangrijk tijdens de zwangerschap.
- Oestron: Deze vorm bevindt zich vooral in vetweefsel en speelt na de menopauze een grotere rol in de hormoonproductie.
In het kort: Oestrogeen is een geslachtshormoon dat belangrijk is voor de seksuele ontwikkeling en voortplanting.
Hoe wordt oestrogeen aangemaakt?
Oestrogeen wordt gemaakt uit cholesterol, dat de uitgangsstof is van alle geslachtshormonen. Cholesterol wordt onder invloed van enzymen omgezet in pregnenolon, een soort tussenproduct.
Vervolgens wordt dit omgezet in androgenen, zoals testosteron. Met behulp van het enzym aromatase wordt het uiteindelijk omgezet in oestrogenen.
De andere hormonen, luteïniserend hormoon (LH) en follikelstimulerend hormoon (FSH), spelen ook een belangrijke rol. LH stimuleert de aanmaak van androgenen en FSH bevordert de activiteit van aromatase. Samen zorgen ze ervoor dat de oestrogeenproductie op gang komt en blijft.
Na de ovulatie stijgt het progesterongehalte, waardoor de afgifte van LH en FSH wordt afgeremd. Dit mechanisme stabiliseert de hormoonbalans, maar voorkomt niet altijd een hoog oestrogeenniveau.
In het kort: Oestrogeen wordt aangemaakt uit cholesterol, wat onder invloed van enzymen wordt omgezet in oestrogeen. De productie wordt beïnvloed door de hormonen LH en FSH.
Oestrogeen bij vrouwen
Oestrogeen is belangrijk voor de ontwikkeling van vrouwelijke geslachtskenmerken, het reguleren van de menstruatiecyclus en de vruchtbaarheid. Elke vorm van oestrogeen heeft een iets andere functie in het lichaam.
Puberteit
Tijdens de puberteit worden de eierstokken actief, waardoor het oestrogeenniveau stijgt. Dit zorgt voor lichamelijke veranderingen, zoals:
- Groei van baarmoeder en borsten
- Groei van schaamhaar
- Breder worden van heupen en toename van vet rond de heupen en dijen
- Start van de menstruatie, meestal tussen 10 en 16 jaar [1].
Het hormonale systeem is dan nog in ontwikkeling, waardoor het enkele jaren kan duren voordat de menstruatiecyclus regelmatig is.
Menstruatiecyclus en vruchtbaarheid
Het oestrogeengehalte varieert tijdens de menstruatiecyclus:
- Menstruatie: Het oestrogeengehalte is laag.
- Vlak voor de ovulatie (eisprong): Oestrogeen piekt, wat helpt bij de rijping van eicellen en het verdikken van het baarmoederslijmvlies.
- Na ovulatie: Er is een kleine daling van oestrogeen, daarna is er een kleine piek samen met het hormoon progesteron.
- Geen zwangerschap: Het slijmvlies breekt af en de menstruatie begint opnieuw.
De zwangerschap
Tijdens de zwangerschap stijgt het oestrogeengehalte sterk, vooral door productie van oestriol in de placenta, maar ook van oestradiol en oestron [2]. Het draagt bij aan:
- Groei van de baarmoeder
- Vorming van bloedvaten in en rond de placenta
- Ontwikkeling van de organen van de foetus
- Groei van melkklieren in de borsten voor borstvoeding
Oestrogeen wordt vermoedelijk mede in verband gebracht met zwangerschapsmisselijkheid.
De overgang
De oestrogeenproductie daalt geleidelijk naarmate vrouwen ouder worden, vooral door afname van eicelvoorraad en verminderde ovariële activiteit. Dit leidt tot:
- Perimenopauze: De periode voor de menopauze, waarbij er onregelmatige menstruaties zijn. Het begint meestal rond 45 tot 50 jaar, maar kan ook rond 40 jaar starten [3].
- Menopauze: Het definitieve einde van de menstruatie, vastgesteld als de laatste menstruatie twaalf maanden geleden heeft plaatsgevonden. Dit is gemiddeld rond de 51 jaar.
Bekende verschijnselen tijdens de overgang zijn onder andere opvliegers, stemmingswisselingen en nachtelijk zweten.
In het kort: Oestrogeen speelt een belangrijke rol bij de ontwikkeling en vruchtbaarheid bij vrouwen. Naarmate vrouwen ouder worden, neemt de oestrogeenproductie af.
Wat doet oestrogeen nog meer?
Oestrogeen beperkt zich niet alleen tot de voortplanting en beïnvloedt ook andere lichaamsfuncties. Oestrogeen werkt door zich te binden aan specifieke receptoren in organen, zoals de baarmoeder, hersenen, botten, huid en het hart. Hierdoor reguleert het diverse lichaamsprocessen, waaronder:
De gezondheid van het hart- en de bloedvaten
Oestrogeen kan een gunstige werking hebben op het hart door:
- Het verlagen van het LDL-cholesterol (slecht cholesterol) en het verhogen van het HDL-cholesterol (goed cholesterol) [4].
- Het bevorderen van het ontspannen en verwijden van bloedvaten, wat goed is voor de doorbloeding en bloeddruk [5].
- Het verminderen van oxidatieve stress en ontstekingen [6].
Na de overgang neemt deze bescherming af, waardoor vrouwen kwetsbaarder worden voor hart- en vaatproblemen [7]. Ook andere factoren dragen hieraan bij.
Haar en huidelasticiteit
Oestrogeen helpt de elasticiteit van de huid te behouden door de collageenproductie te stimuleren [8]. Daarnaast ondersteunt het de hydratatie van de huid en beïnvloedt het de haargroei en haardichtheid.
Sterke botten
Oestrogeen helpt botverlies tegengaan en bevordert botopbouw. Het doet dit door:
- De activiteit van osteoclasten (cellen die bot afbreken) te verlagen.
- De werking van osteoblasten (cellen die bot opbouwen) te ondersteunen.
Na de overgang daalt de botdichtheid sneller, wat in verband wordt gebracht met een hoger risico op botbreuken en osteoporose [9].
Stofwisseling van de hersenen
Oestrogeen heeft invloed op de hersendelen die belangrijk zijn voor leren en geheugen. Het hormoon ondersteunt de vorming van verbindingen tussen zenuwcellen en helpt bij het opbouwen van netwerken in de hersenen [10].
Dit is belangrijk voor cognitieve functies, zoals het geheugen, stemming en concentratie.
Enkele studies suggereren dat vrouwen na de menopauze sneller cognitieve achteruitgang kunnen ervaren dan mannen, maar dit is niet eenduidig bewezen. Hoe en of oestrogeen effect hierop heeft, wordt nog niet volledig begrepen [11].
Geheugen en stemming
Oestrogeen heeft invloed op de werking van verschillende stofjes, zoals het gelukshormoon serotonine. Schommelingen in de oestrogeenspiegel, bijvoorbeeld tijdens de periode voor de menstruatie of tijdens de overgang, kunnen leiden tot stemmingswisselingen, neerslachtigheid en prikkelbaarheid [12].
Stofwisseling en energiebalans
Oestrogeen beïnvloedt de vetverdeling: tijdens de vruchtbare fase ligt de nadruk op heupen en dijen, terwijl na de overgang meer vet wordt opgeslagen rond de buik, mede door lagere oestrogeenspiegels en veranderingen in insulinegevoeligheid [13].
Ook heeft het een kleine invloed op de bloedsuikerregulatie en insulinegevoeligheid, wat belangrijk is voor energie en gewicht [14].
In het kort: Oestrogeen is voor nog veel meer lichaamsprocessen belangrijk. Zo heeft het invloed op het geheugen en de stemming en is het belangrijk voor de gezondheid van het hart- en de bloedvaten.
Hebben mannen oestrogeen?
Ondanks dat oestrogeen als 'vrouwelijk hormoon' wordt gezien, hebben mannen ook oestrogeen. Net zoals vrouwen testosteron in kleinere hoeveelheden hebben dan mannen, hebben mannen ook oestrogeen. De hoeveelheid is wel veel kleiner dan bij vrouwen.
Desondanks heeft het wel belangrijke functies. Zo is het belangrijk voor de botontwikkeling en hersenrijping. Ook draagt het bij aan hart- en vaatgezondheid en een gezonde vetverdeling. Daarnaast ondersteunt het de werking van testosteron op de functie van geslachtsorganen [15].
Een langdurig laag oestrogeenniveau bij mannen wordt in verband gebracht met botverlies en cognitieve achteruitgang [16]. Een verhoogd oestrogeenniveau bij mannen kan leiden tot borstvorming, verminderd libido en lagere vruchtbaarheid [17].
Een verhoogde oestrogeenproductie bij mannen kan ontstaan door meer aromataseactiviteit in vetweefsel, vooral rond de buik [18].
In het kort: Ook voor mannen is oestrogeen onmisbaar voor belangrijke functies, zoals de hart- en vaatgezondheid en botontwikkeling. Het is belangrijk dat het oestrogeen in balans is, omdat zowel een teveel als een tekort aan oestrogeen gezondheidsnadelen kan hebben.
Alles kort samengevat
Oestrogeen is onmisbaar voor de ontwikkeling en vruchtbaarheid van vrouwen, en speelt ook een rol in de algemene gezondheid.
Ook mannen hebben oestrogeen nodig, al is de hoeveelheid veel kleiner dan bij vrouwen. Bij vrouwen neemt de oestrogeenproductie met de leeftijd af, vooral na de overgang, wat gepaard gaat met opvliegers, slaapproblemen en vaginale droogheid.
Een gezonde hormoonbalans is belangrijk. Zowel een tekort als een teveel aan oestrogeen kan invloed hebben op je energie, stemming en lichamelijke gezondheid.
Twijfel je over je hormoonbalans, of houden bepaalde verschijnselen aan? Bespreek dit dan met je huisarts of een specialist.
