Saw Palmetto: wat is het en welke rol speelt DHT?

Saw palmetto komt bijna altijd voorbij als je zoekt naar haar en het hormoon DHT. Maar wat is saw palmetto precies, welke rol speelt DHT bij je haarfollikels, en wat is er werkelijk onderzocht?

In dit artikel leggen we precies uit wat saw palmetto is en wat de wetenschap zegt over het effect op je DHT-huishouding.

Wat is Saw Palmetto?

Saw palmetto is de Engelse naam voor Serenoa repens, een kleine palmsoort waarvan de rijpe bessen worden gebruikt in supplementen. In het Nederlands heet de plant zaagpalm, en in oudere literatuur kom je ook Sabal serrulata tegen. Saw palmetto en Serenoa repens zijn dus dezelfde plant [7].

De zaagpalm hoort tot de palmenfamilie Arecaceae en groeit van nature in het zuidoosten van de Verenigde Staten, vooral in Florida.

De bladeren hebben scherpe, zaagachtige randen; daaraan is de Engelse naam ontleend. De vruchten kleuren tijdens het rijpen van geelgroen naar bijna zwart en worden na de oogst gedroogd en verwerkt tot poeder of extract.

Saw palmetto kent twee toepassingen die op het eerste gezicht los van elkaar staan: haar en de prostaat. Ze hangen samen via de fysiologie van het hormoon DHT.

In het kort: Saw palmetto is de Engelse naam voor Serenoa repens, ofwel zaagpalm. De rijpe bessen van deze palm uit Florida en omgeving worden verwerkt tot poeder of extract.

De stoffen in de zaagpalmbes

De zaagpalmbes bevat vooral vetachtige plantenstoffen: vrije vetzuren en fytosterolen [4]. Er is geen losse werkzame stof aan te wijzen, het gaat om een vetoplosbaar mengsel.

Bij de vetzuren gaat het om onder meer laurinezuur, oliezuur, myristinezuur en palmitinezuur. De fytosterolen, ofwel plantensterolen, vormen de tweede groep, met bèta-sitosterol als bekendste. In de bes zitten verder vetalcoholen en andere bestanddelen van wat de onverzeepbare fractie heet.

Het stoffenprofiel hangt sterk af van de extractiemethode. Chemische vergelijkingen laten zien dat een hexaanextract een andere verhouding vetzuren oplevert dan een ethanol- of CO2-extract [4].

Twee producten met dezelfde plant en hetzelfde plantdeel kunnen dus verschillend materiaal bevatten. En dat een stof in de bes zit en in het lab wordt onderzocht, zegt nog niets over een gezondheidseffect bij een gebruikelijke dagdosering.

In het kort: De zaagpalmbes bevat vrije vetzuren zoals laurinezuur en oliezuur, plus fytosterolen waaronder bèta-sitosterol. De extractiemethode bepaalt mede welk stoffenprofiel in het eindproduct terechtkomt.

Saw Palmetto en haargroei

Saw palmetto wordt binnen de haarhoek vooral genoemd in verband met DHT, een hormoon dat een rol speelt bij de haarfollikel. Die fysiologie is het beginpunt, los van welk supplement dan ook.

Welke rol speelt DHT bij je haar?

DHT, ofwel dihydrotestosteron, is een lichaamseigen hormoon dat wordt gevormd uit testosteron door het enzym 5-alfareductase. DHT bindt aan androgeenreceptoren in verschillende weefsels, waaronder de haarfollikel.

DHT is daarmee geen "slecht" hormoon, het vervult normale functies. Of de binding gevolgen heeft voor je haar, hangt af van erfelijke gevoeligheid. Bij gevoelige follikels wordt de actieve groeifase korter en wordt de follikel geleidelijk kleiner, waardoor haren dunner en lichter worden.

Die groeifase, de anageenfase, duurt normaal twee tot zeven jaar, en op elk moment zit ongeveer 85 tot 90 procent van je haarfollikels daarin. Dagelijks vijftig tot honderd haren verliezen hoort bij de normale cyclus.

DHT is niet de enige oorzaak van haaruitval. Voedingstekorten, stress, ziekte, medicijngebruik, hormonale veranderingen en aandoeningen van de hoofdhuid beïnvloeden de haarcyclus net zo goed.

Wie ervan uitgaat dat dunner wordend haar altijd hormonaal is, kijkt dus niet naar alle factoren.

Wil je verder kijken naar ondersteuning voor je haar, bekijk dan ons overzicht met haargroei supplementen.

Wat is er onderzocht?

Onderzoek heeft gekeken naar de rol van saw palmetto bij DHT en haargroei. De achterliggende gedachte is dat de vetzuren en sterolen in de bes een mogelijke invloed hebben op het enzym 5-alfareductase, dat testosteron omzet in DHT.

Dat is een logische onderzoeksrichting, maar het blijft een richting en geen vaststaand resultaat.

Een systematische review bracht vijf gerandomiseerde en twee prospectieve onderzoeken samen [3]. De producten, toedieningsvormen, doseringen en onderzoekskwaliteit verschilden sterk tussen deze studies.

Een deel van de studies gebruikte combinatiepreparaten waarin saw palmetto samen met andere plantenstoffen zat en een deel werkte met een plaatselijke toepassing in plaats van capsules. De conclusie was dat grotere, beter gestandaardiseerde studies nodig zijn.

Kort samengevat: er wordt serieus naar gekeken, de fysiologie van DHT is goed begrepen, en de stap van die fysiologie naar een aangetoond effect van een supplement is nog niet gezet.

• Saw Palmetto ondersteunt de natuurlijke haargroei*
• Saw Palmetto is goed voor de conditie van het haar*

*Claims in afwachting van Europese goedkeuring.

In het kort: DHT wordt uit testosteron gevormd en kan bij erfelijk gevoelige follikels de groeifase verkorten, maar is niet de enige oorzaak van haaruitval. Onderzoek keek naar de rol van saw palmetto daarbij; dat onderzoek is beperkt en onderling sterk verschillend.

Saw Palmetto en de prostaat

De tweede toepassing van saw palmetto ligt bij de prostaat, en ook daar komt DHT terug. Androgene hormonen spelen namelijk een normale rol in prostaatweefsel. Zo verklaar je waarom één plant in twee verschillende hoeken van het supplementen-assortiment opduikt. 

Dit is het gebied waar het meeste is onderzocht, en de uitkomsten vallen daar het duidelijkst tegen. Een Cochrane-review analyseerde 27 onderzoeken met in totaal 4.656 mannen. In de betrouwbaarste daarvan gaf Serenoa repens als enkelvoudig product weinig tot geen verschil ten opzichte van placebo. Bij combinatieproducten was de onzekerheid groter [2]. 

Dat is geen reden om de plant af te schrijven, wel om voorzichtig te zijn met wat je ervan verwacht en met merken die stellige beloftes doen. Onderzoek naar specifiek gestandaardiseerde extracten, vergeleken met lichte medicatie in plaats van placebo, laat wel interessante resultaten zien, al is dat een ander soort onderzoek dan de placebogecontroleerde trials hierboven en weegt het daar niet tegenop.

Het onderstreept vooral waarom extractvorm en standaardisatie zo bepalend zijn, zie verderop in dit artikel.

• Saw Palmetto is goed voor de prostaatfunctie*

*Claim in afwachting van Europese goedkeuring.

In het kort: Androgene hormonen spelen een normale rol in prostaatweefsel, wat de tweede toepassing verklaart. Voor het enkelvoudige extract laat het sterkste onderzoek weinig tot geen verschil met placebo zien, extractvorm en standaardisatie maken daarbij het verschil.

Wat heeft onderzoek naar Saw Palmetto ontkracht?

Rond saw palmetto bestaan een paar verwachtingen die stelliger zijn dan wat het onderzoek laat zien. Ze helpen om te begrijpen waar saw palmetto wel en niet mee in verband wordt gebracht:

• Bij haar ligt de nadruk op het ondersteunen van de natuurlijke groei en de conditie van bestaand haar. Het stoppen van haaruitval valt daarbuiten.
• Rond DHT en het enzym 5-alfareductase is vooral laboratoriumonderzoek gedaan. Dat is een onderzoeksrichting en geen aangetoonde werking bij het gebruik van een supplement.
• Voor een effect op de testosteronspiegel bij gezonde mensen is geen overtuigend bewijs; het onderzoek kijkt naar de omzetting van testosteron in DHT, niet naar de spiegel zelf.
• Rond de prostaat gaat het om ondersteuning van de normale functie. Aanhoudende klachten met plassen of de prostaat horen bij de huisarts.

Mensen komen bij saw palmetto uit via haaruitval, want dat is de aanleiding waarmee ze zoeken. De positieve invalshoek blijft echter het ondersteunen van de natuurlijke groei en de conditie van het haar dat er zit.

Dat verschil is nuttig om in gedachten te houden bij het lezen van beloftes.

Is Saw Palmetto een plantaardige finasteride?

Nee, saw palmetto is geen plantaardige versie van finasteride. Finasteride is een geregistreerd geneesmiddel met een vastgelegde dosering, een omschreven farmacologische werking en medische indicaties. Saw palmetto is een plantenextract waarvan de samenstelling per product verschilt.

Dat onderzoekers bij beide naar routes rond 5-alfareductase kijken, maakt ze niet uitwisselbaar. Gebruik je finasteride of dutasteride, wissel dat dan nooit op eigen initiatief om voor een supplement. Bespreek een combinatie eerst met de arts die het medicijn voorschreef.

In het kort: Saw palmetto is geen middel om haaruitval te stoppen, testosteron te verlagen of prostaatklachten te behandelen, en het is geen plantaardig alternatief voor finasteride.

Saw Palmetto bijwerkingen

Saw palmetto wordt bij de aanbevolen dosering doorgaans goed verdragen en bijwerkingen zijn zeldzaam en meestal mild [5]. Het kruid is relatief goed onderzocht op veiligheid, wat bij botanicals niet altijd het geval is. In de Cochrane-analyse was er weinig tot geen verschil in het totale aantal gemelde bijwerkingen tussen Serenoa repens en placebo [2].

De gemelde klachten zijn vooral licht en maag- of darmgerelateerd, zoals een onrustige maag of misselijkheid. Soms wordt hoofdpijn genoemd. Inname bij een maaltijd maakt maagklachten minder waarschijnlijk, en komt goed uit omdat de vetoplosbare stoffen dan beter tot hun recht komen.

Drie praktische aandachtspunten:

1. Gebruik saw palmetto niet tijdens de zwangerschap of borstvoeding, het is bedoeld voor gebruik buiten die periodes.
2. Overleg met je arts of apotheker bij medicijngebruik, in het bijzonder bij antistollingsmiddelen, en meld het gebruik ook wanneer je een operatie krijgt.
3. Vermeld supplementgebruik verder bij medisch onderzoek, zodat je arts het volledige beeld heeft.

In het kort: Bijwerkingen van saw palmetto zijn zeldzaam en meestal mild, vooral lichte maagklachten. Gebruik het niet tijdens zwangerschap of borstvoeding en overleg bij medicijngebruik, antistolling of een geplande operatie.

Een Saw Palmetto supplement kiezen

Bij een saw palmetto supplement bepaalt de extractvorm wat je werkelijk binnenkrijgt, meer dan het aantal milligrammen. Twee producten met beide 320 mg kunnen sterk verschillen.

Naast voedingssupplementen bestaan er in Europa ook geregistreerde kruidengeneesmiddelen met saw palmetto-extract, met een nauwkeurig omschreven preparaat.

Saw Palmetto

Geconcentreerd 4:1 zaagpalmextract, van nature rijk aan waardevolle vetzuren en fytosterolen

Bekijk product

Het best onderbouwde klinische onderzoek is met dat soort specifieke, geconcentreerde extracten gedaan, en resultaten daarvan gelden niet automatisch voor elk supplement met een andere extractievorm [1].

Waar let je op bij de extractvorm?

Een extractverhouding is geen standaardisatie: het vertelt hoeveel plantmateriaal is geconcentreerd, niet hoeveel vetzuren erin zitten. Het bekende doseringsgetal van 320 mg komt uit onderzoek met gestandaardiseerde extracten.

In het kort: Let op de extractvorm, niet alleen op de milligrammen. Een verhouding zoals 4:1 is geen standaardisatie op vetzuren.

Hoe gebruik je Saw Palmetto

Volg bij saw palmetto de gebruiksaanwijzing op de verpakking, omdat de juiste hoeveelheid afhangt van de extractvorm en het gehalte vetzuren. Doseringen zijn tussen producten niet uitwisselbaar: bessenpoeder vraagt een andere hoeveelheid dan een geconcentreerd extract, en meer milligram is niet automatisch beter.

Neem saw palmetto bij een maaltijd in. De vetzuren en sterolen zijn vetoplosbaar, waardoor inname met wat vet praktisch is en de kans op maagklachten kleiner maakt. Het tijdstip van de dag maakt verder weinig uit, regelmaat weegt zwaarder dan het exacte moment.

Bij haar geldt een lange adem. De haarcyclus verloopt in jaren, niet in weken, en de invloed van welke ondersteuning dan ook wordt pas zichtbaar wanneer nieuwe haargroei opkomt. Drie maanden consistent gebruik is een realistisch minimum voor een eerlijk beeld, want haar groeit gemiddeld een centimeter per maand. Wees daarom terughoudend met producten die binnen enkele weken een gegarandeerd resultaat beloven.

In het kort: Neem saw palmetto bij een maaltijd vanwege de vetoplosbare stoffen en volg de gebruiksaanwijzing. Reken bij haar op minimaal drie maanden voor een eerlijk beeld.

Alles kort samengevat

Saw palmetto, ofwel Serenoa repens of zaagpalm, is een palmsoort uit het zuidoosten van de VS waarvan de bessen worden verwerkt. Die bessen bevatten vrije vetzuren en fytosterolen zoals bèta-sitosterol, in een verhouding die per extractiemethode verschilt.

Het kruid kent twee toepassingen die via DHT samenhangen: haargroei en de prostaatfunctie. DHT wordt uit testosteron gevormd en kan bij erfelijk gevoelige follikels de groeifase verkorten, al is het niet de enige oorzaak van haaruitval.

Het haaronderzoek is beperkt en wisselend, en bij de prostaat vond een grote review voor het enkelvoudige product weinig tot geen verschil met placebo. De claims wachten in Europa nog op goedkeuring.

Let bij een supplement vooral op de extractvorm en een vermeld percentage vetzuren. Bijwerkingen zijn zeldzaam en mild. Houden klachten aan je haar of prostaat aan, ga dan naar je huisarts of dermatoloog.