VrouwengezondheidOvergangsklachten: wat kun je eraan doen?
De overgang is een natuurlijke periode in het leven van de vrouw waarbij de vruchtbare periode geleidelijk zal eindigen [1, 2, 3]....
Xandra Dubbeldam (MSc Wageningen University & Research) is schrijver, voedingsadviseur en leefstijlmentor en deelt graag haar kennis over voeding, vitaliteit en persoonlijke groei. Haar achtergrond en…
Je wilt zwanger worden en vraagt je af wat je kunt doen om de kans te vergroten. Een deel daarvan is timing: de kans is het grootst in de dagen vóór de eisprong [1]. Een ander deel is gezondheid, gewicht en leefstijl [2, 3].
In dit artikel lopen we 15 tips langs, van het herkennen van je vruchtbare dagen tot voeding, bewegen en alcohol. Bij elke tip lees je wat onderzoek zegt en hoe stevig dat bewijs is. Het gaat over zwanger worden van de vrouw, met ook een tip voor je partner.
Eerst de basis. Hoe werkt je cyclus eigenlijk?
Het artikel in het kort:
De eisprong is het moment waarop een eicel vrijkomt. Bij een regelmatige cyclus valt die ongeveer 2 weken voordat je ongesteld wordt [1]. Bij een onregelmatige cyclus is dat lastig in te schatten [1].
Tijdens je cyclus groeien en rijpen eicellen en maken de eierstokken oestrogeen aan. Het baarmoederslijmvlies bereidt zich voor op een eventuele innesteling. Na de eisprong volgt de luteale fase, die duurt tot je volgende menstruatie. Na een bevruchting maakt het lichaam progesteron aan, dat het ingenestelde embryo helpt ondersteunen.
Je bent het meest vruchtbaar in de dagen vóór de eisprong. Volgens Thuisarts is de kans om zwanger te worden in de 6 dagen vóór de eisprong het grootst [1]. Zaadcellen blijven een paar dagen leven in de baarmoeder [1]. De eicel kan na de eisprong maar heel kort bevrucht worden.
Signalen van een eisprong zijn meer helder slijm, pijn in de onderbuik en soms een klein beetje bloed [1]. Ook je cervixslijm en je lichaamstemperatuur veranderen in de loop van je cyclus [4].
Dat verschilt per vrouw en per stel. Voor vrouwen van 35 jaar of jonger die vaak vrijen, geeft Thuisarts deze cijfers [1]:
| Na | Zwanger |
|---|---|
| 6 maanden | 7 van de 10 vrouwen |
| 1 jaar | 8 van de 10 vrouwen |
| 2 jaar | 9 van de 10 vrouwen |
In een Noord-Amerikaans onderzoek werden koppels tot 12 menstruatiecycli gevolgd. De kans op zwangerschap per cyclus nam af bij een hogere leeftijd van de vrouw [5]. Dit zijn de cijfers voor twee leeftijdsgroepen [5]:
| Leeftijd vrouw | Zwanger na 6 cycli | Zwanger na 12 cycli |
|---|---|---|
| 28 tot 30 jaar | 62% | niet vermeld |
| 40 tot 45 jaar | 27,6% | 55,5% |
De afname werd duidelijker vanaf ongeveer 37 jaar [5]. Dat is geen harde grens. De daling gaat geleidelijk.
In het kort: Je bent het meest vruchtbaar in de 6 dagen vóór de eisprong [1]. Bij vrouwen van 35 jaar of jonger is 8 op de 10 na een jaar zwanger [1]. Met leeftijd neemt de kans per cyclus geleidelijk af [5].
Ken je de fasen van je cyclus, dan kun je makkelijker inschatten wanneer je vruchtbaar bent. De duur van je cyclus bepaalt wanneer de eisprong valt [1]. Een onregelmatige cyclus hoeft geen probleem te zijn, maar maakt het lastiger. Heb je vaker onregelmatige menstruaties of verandert je bloedverlies? Ga dan naar je huisarts.
Veel vrouwen vinden het moeilijk. In een Brits onderzoek onder bijna 100.000 vrouwen die zwanger wilden worden, kon een aanzienlijk deel de eigen vruchtbare periode niet benoemen [6]. Een review komt tot dezelfde conclusie en pleit voor meer voorlichting [7]. Ook wie het probeert, zit er vaak naast: in een andere studie schatte slechts 13 van de 102 vrouwen de dag van de eisprong goed in [8].
Hoe vaak moet je seks hebben om zwanger te worden? Meestal is het genoeg als je om de 2 tot 3 dagen vrijt [1]. Elke dag hoeft dus niet. Zorg wel dat je ook in de dagen vóór de eisprong seks hebt, want dan is de kans het grootst [1].
Een ovulatietest meet in je urine een hormoonstijging vlak vóór de eisprong. Een Cochrane-review van zeven onderzoeken vond dat seks timen met zo'n urinetest waarschijnlijk de kans op zwangerschap iets vergroot [9]. Of je daardoor ook sneller zwanger wordt, en of zo'n test stress geeft, is nog onzeker [9].
Let op wat een test wel en niet doet. Hij voorspelt de eisprong. Hij laat niet zien dat die ook echt heeft plaatsgevonden [10].
Rond de eisprong verandert je cervixslijm. Het wordt vaak meer en helderder [1]. In een onderzoek onder 782 vrouwen hing een betere kwaliteit van het slijm samen met een grotere kans op zwangerschap op die dag [11].
Na de eisprong stijgt je lichaamstemperatuur met ongeveer 0,3 tot 0,7 graden, door het hormoon progesteron. Dat is het best te zien tijdens je slaap of direct na het wakker worden [12].
Daar zit een addertje onder het gras. De stijging komt pas na de eisprong. Temperatuur meten laat dus vooral achteraf zien dat de eisprong geweest is en zegt weinig over de dagen die komen [12, 13].
In het kort: Seks om de 2 tot 3 dagen is meestal genoeg [1]. Een ovulatietest vergroot waarschijnlijk iets de kans [9]. Cervixslijm helpt bij het herkennen van je vruchtbare dagen [11]. Temperatuur bevestigt de eisprong achteraf [12, 13].
Ook je leefstijl speelt mee. Bij de meeste onderdelen gaat het om verbanden uit onderzoek en niet om garanties.
Voor foliumzuur bestaat een officieel advies. Thuisarts adviseert elke dag 0,4 of 0,5 milligram, vanaf vier weken voordat je zwanger zou kunnen worden tot en met de tiende week van de zwangerschap [14]. Het Voedingscentrum adviseert 400 microgram per dag vanaf het moment dat je zwanger wilt worden, ook tot en met de eerste tien weken [15]. Folaat draagt bij tot de weefselgroei tijdens de zwangerschap.
Voeding vóór de zwangerschap hangt samen met conceptie en zwangerschapsuitkomsten, maar het bewijs voor losse voedingsstoffen is beperkt [16]. Een eetpatroon met veel bewerkte voeding, transvet en geraffineerde suikers wordt in verband gebracht met een lagere vruchtbaarheid [17, 18].
Een Mediterraans eetpatroon met onder meer groente, fruit, plantaardige eiwitten en omega-3-vetzuren hangt in observationeel onderzoek samen met gunstigere uitkomsten. Of het de vruchtbaarheid echt verbetert, is niet aangetoond [19, 20].
Zink draagt bij tot een normale vruchtbaarheid en voortplanting. Het mineraal is betrokken bij de rijping van eicellen, de bevruchting en de vroege ontwikkeling van het embryo [21]. Zink zit in vlees, kaas, graanproducten, noten en schaal- en schelpdieren [22].
Het werkt in twee richtingen. Volgens Thuisarts maken ondergewicht, snel afvallen en overgewicht een eisprong minder waarschijnlijk [1]. Bij overgewicht kan de regeling tussen hersenen en eierstokken verstoord raken, de zogenoemde HPO-as. Een review beschrijft dat daardoor eisprongen kunnen uitblijven [23].
Een overzicht van meta-analyses vond verbanden tussen bewegen en betere vruchtbaarheidsuitkomsten. De zekerheid van dat bewijs is meestal laag tot zeer laag [24].
De hoeveelheid maakt uit. Extreem intensief bewegen, meer dan 60 minuten per dag, hing samen met meer kans op een uitblijvende eisprong. Stevig bewegen van 30 tot 60 minuten hing samen met minder kans op onvruchtbaarheid door een uitblijvende eisprong [25]. Welk soort beweging het beste werkt, weten we niet [26].
Stop je met roken, dan heb je meer kans om zwanger te worden, schrijft Thuisarts. Stop eerst met roken en stop dan pas met voorbehoedmiddelen [14]. Roken kan de vruchtbaarheid van zowel vrouwen als mannen negatief beïnvloeden [2].
De Gezondheidsraad adviseert vrouwen geen alcohol te drinken als ze zwanger willen worden [27]. Het Voedingscentrum adviseert om als stel allebei te stoppen met drinken zodra je probeert zwanger te worden [15].
Stoffen in voedsel, water en verpakkingen worden in verband gebracht met ongunstige uitkomsten voor de vruchtbaarheid. Een expertrapport noemt onder meer lood, ftalaten en fenolen [28]. Het onderzoek naar hormoonverstorende stoffen kampt wel met grote methodologische problemen, zoals het meten van blootstelling en de mix van stoffen waaraan mensen tegelijk worden blootgesteld [29].
Slaapproblemen komen vaker voor bij vrouwen met vruchtbaarheidsproblemen [30]. Een review noemt 7 tot 8,5 uur goede slaap per nacht als onderdeel van een gezonde leefstijl [31]. Hoe slaap precies met vruchtbaarheid samenhangt, is nog onduidelijk.
Stress hangt samen met vruchtbaarheid, maar een oorzaak-gevolgrelatie is lastig vast te stellen [32]. Langdurige stress wordt in verband gebracht met nadelige zwangerschapsuitkomsten [33].
Zwanger worden doe je met zijn tweeën. Volgens een review spelen mannelijke factoren bij meer dan de helft van de gevallen van onvruchtbaarheid een rol [34]. Roken en langdurig alcoholgebruik hangen bij mannen samen met meer DNA-schade in zaadcellen, en obesitas kan de aanmaak van zaadcellen verminderen [34].
Thuisarts schrijft dat mannen vruchtbaarder zijn als ze niet roken, geen alcohol drinken en geen drugs gebruiken [14]. Daarom: samen stoppen met alcohol [15].
In het kort: Voor foliumzuur bestaat een officieel advies [14, 15]. Zink draagt bij tot een normale vruchtbaarheid en voortplanting. Roken en alcohol laat je liever achterwege, ook je partner [14, 15, 27]. Bij voeding, beweging, slaap en stress gaat het om verbanden [16, 24, 30, 32].
Duurt het langer dan gehoopt? Thuisarts adviseert naar de huisarts te gaan als je na een jaar nog niet zwanger bent [1]. Eerder mag ook, bijvoorbeeld als seks niet goed gaat of als je niet weet wanneer je een eisprong hebt [1]. Heb je zeer onregelmatige of uitblijvende menstruaties, ga dan ook langs.
Als het lang duurt, kan het zwaar zijn om positief te blijven. Praat erover met je partner, met een vriend of vriendin of met je huisarts.
In het kort: Ben je na een jaar niet zwanger, of heb je eerder vragen, ga dan naar de huisarts [1].
De cijfers over tijd tot zwangerschap komen uit grote groepen en geven een gemiddeld beeld. Wat voor jou geldt, hangt onder meer af van je leeftijd [1, 5].
Voor leefstijl gaat het vooral om verbanden uit observationeel onderzoek [19]. Bij beweging is de zekerheid van het bewijs meestal laag tot zeer laag [24].
Verder onderzoek richt zich onder meer op:
In het kort: De timing van seks is goed beschreven. Bij leefstijl zijn er veel verbanden gevonden, maar weinig bewezen oorzaken [19, 24].
Je bent het meest vruchtbaar in de 6 dagen vóór de eisprong. Je vruchtbare dagen bepaal je met je cyclus, cervixslijm, temperatuur en eventueel een ovulatietest. Seks om de 2 tot 3 dagen is meestal genoeg.
Bij vrouwen van 35 jaar of jonger is 8 op de 10 na een jaar zwanger. Met leeftijd neemt de kans per cyclus geleidelijk af.
Voor foliumzuur bestaat een officieel advies. Voor alcohol is het advies duidelijk: geen alcohol bij een zwangerschapswens, ook niet voor je partner. Bij voeding, beweging, slaap en stress gaat het om verbanden. Ben je na een jaar niet zwanger, ga dan naar de huisarts.
Gratis vitaminetest
3 minWelke vitamines mis jij?
Een paar vragen, direct advies. Aan het eind wacht er een cadeautje.
Onderbouwd met bronnen en nagelezen door een tweede deskundige.
Redactioneel proces10% korting op je eerste bestelling
Verder lezen
VrouwengezondheidDe overgang is een natuurlijke periode in het leven van de vrouw waarbij de vruchtbare periode geleidelijk zal eindigen [1, 2, 3]....
VrouwengezondheidMonnikspeper is een struik die van oorsprong voorkomt rond het Middellandse Zeegebied en in delen van Azië. Monnikspeper wordt al lange tijd...
VrouwengezondheidOestrogeen staat bekend als ‘het vrouwelijke hormoon’, maar betekent dit dat mannen geen oestrogeen hebben? En wat is dit hormoon eigenlijk? Het...