Vitamine

Vitamine A

Vitamine A: retinol, retinylacetaat en bètacaroteen, het verschil tussen RE, RAE en IE, waar het in zit en de bovengrens bij zwangerschap.

  • Onafhankelijk getest
  • Geproduceerd in Nederland
VitamineSoort
800 mcgReferentie-inname
378–800 mcgPer dagdosis
6 productenMet vitamine A

Wat is vitamine A?

Vitamine A is een vetoplosbare vitamine. In dierlijke producten zit het als retinol. Groente en fruit leveren carotenoïden zoals bètacaroteen, die als provitamine A meetellen.

In supplementen zit vitamine A meestal als retinylacetaat of retinylpalmitaat, twee esters van retinol. Sommige producten bevatten bètacaroteen, alleen of naast retinol.

Retinol heeft een opvallende bouw. Aan de ene kant zit een ring, de bèta-iononring. Daaraan hangt een lange zijketen met een reeks dubbele bindingen, en aan het eind een alcoholgroep. De formule is C20H30O. In water lost het molecuul slecht op.

De eerste die die structuur ophelderde, was de chemicus Paul Karrer van de Universiteit Zürich. In 1937 kreeg hij de Nobelprijs voor scheikunde, voor zijn onderzoek naar carotenoïden, flavines en de vitamines A en B2.

Retinol, retinylacetaat of retinylpalmitaat?

De Europese richtlijn voor voedingssupplementen kent vier vormen van vitamine A: retinol, retinylacetaat, retinylpalmitaat en bètacaroteen. Bij de twee esters is retinol gekoppeld aan een zuur: azijnzuur bij retinylacetaat (C22H32O2), het vetzuur palmitinezuur bij retinylpalmitaat.

In al onze producten met vitamine A zit retinylacetaat. Per dagdosis gaat het om 378 tot 800 mcg. In twee ervan zit ook bètacaroteen.

Bètacaroteen: oranje uit de moestuin

Bètacaroteen is een carotenoïde, een kleurstof uit planten. Je vindt het in wortel, pompoen en zoete aardappel. Carotenoïden hebben tot 15 geconjugeerde dubbele bindingen achter elkaar. Bètacaroteen, alfacaroteen en bètacryptoxanthine tellen als provitamine A.

Over bètacaroteen staat meer op een eigen pagina. Hier is vooral één ding belangrijk: het telt anders mee dan retinol.

RE, RAE en IE: rekenen met vitamine A

Hoeveel bètacaroteen staat gelijk aan 1 mcg retinol? Daar bestaan twee rekensystemen voor. De EFSA werkt met retinolequivalenten (RE): 6 mcg bètacaroteen telt als 1 mcg retinol. Het Voedingscentrum rekent in RAE, en daar is het 12 mcg bètacaroteen uit voeding. Hetzelfde bord groente levert dus in RAE de helft op van wat het in RE zou zijn.

Oudere etiketten, vooral uit de VS, noemen vaak IE, internationale eenheden. Voor retinol geldt: 1 IE is 0,3 mcg. 800 mcg retinol komt zo op ongeveer 2667 IE. Bij bètacaroteen hangt de omrekening af van de bron, dus die som werkt alleen voor retinol en zijn esters.

Op een Europees etiket staat vitamine A in mcg, met een percentage van de referentie-inname (RI). Die RI is 800 mcg. Een tablet met 800 mcg staat er dus als 100%.

Gezondheidsvoordelen

Wat doet vitamine A?

  1. Vitamine A helpt het gezichtsvermogen normaal te houden

Dagelijkse behoefte

Hoeveel vitamine A heb je nodig?

  • Mannen (18+)800 mcg
  • Vrouwen (18+)680 mcg
  • Zwanger750 mcg
  • Borstvoeding (adequate inname)1100 mcg
  • Referentie-inname (RI)800 mcg

Waarden in mcg per dag. Bron: Gezondheidsraad via Voedingscentrum, aanbevolen dagelijkse hoeveelheid in RAE (volwassenen 2018, zwangerschap 2021, borstvoeding 2014); RI is de Europese referentie-inname voor volwassenen (vroeger ADH), vastgelegd in Verordening (EU) 1169/2011.

In je eten

Waar zit vitamine A in?

  • Smeerleverworst (20 g)1178 mcg
  • Wortel, gekookt (55 g)472 mcg
  • Spinazie, gekookt (70 g)228 mcg
  • Halvarine (6 g)47 mcg
  • Halfvolle melk (250 ml)38 mcg

De waarden zijn in RAE. Bètacaroteen uit groente is dus al omgerekend naar retinol.

Waarden in mcg per portie. Bron: Voedingscentrum.

Gratis vitaminetest

3 min

Benieuwd wat jij nodig hebt?

Een paar vragen over je voeding en leefstijl, en je weet waar je staat. Aan het eind wacht er een cadeautje.

  1. Vragen
  2. Jouw advies
  3. Cadeautje
Start de test

Onze producten

Producten met vitamine A

In onze producten 378 tot 800 mcg per dagdosis. Dat is tot 100% van de referentie-inname.

ProductVormPer dagdosisBekijk product
Multi 50+100 tabletten Retinylacetaat 800 mcgper 1 tablet
WLS Multivitamine60 capsules Retinylacetaat 800 mcgper 2 capsules
Beauty Gummies60 gummies Retinylacetaat 722 mcgper 2 gummies
Haar Complex - Vrouw60 capsules Retinylacetaat 600 mcgper 2 capsules
Multi Zwangerschap60 capsules Retinylacetaat 600 mcgper 1 capsule
Multi Gummies Kind50 gummies Retinylacetaat 378 mcgper 2 gummies

Inname

Hoe neem je vitamine A in?

Retinol en bètacaroteen zijn vetoplosbaar. Slik je product daarom bij het eten, bijvoorbeeld bij de lunch of het avondeten. Op welk tijdstip maakt niet uit.

  • Gebruik je meer dan één product met vitamine A? Tel de hoeveelheden bij elkaar op.
  • Kijk op het etiket welke vorm erin zit. Voor de bovengrens tellen alleen retinol, retinylacetaat en retinylpalmitaat.
  • Lever en leverworst bevatten veel vitamine A. Eet je die vaak, houd daar dan rekening mee.
  • Geef kinderen alleen een product dat voor hun leeftijd bedoeld is.

Veelgestelde vragen

Vragen over vitamine A

Wat is het verschil tussen retinol en bètacaroteen?

Retinol is vitamine A zelf. Het zit in dierlijke producten en, als ester, in supplementen. Bètacaroteen is een oranje kleurstof uit planten die als provitamine A meetelt. De EFSA-bovengrens van 3000 mcg per dag geldt alleen voor retinol en zijn esters, niet voor bètacaroteen.

Mag je vitamine A gebruiken als je zwanger bent?

Het Voedingscentrum adviseert zwangeren geen supplement met vitamine A (retinol) te slikken en geen lever te eten. Leverworst en paté kun je beter beperken. Een keer per week een boterham met een dun laagje paté of smeerleverworst kan volgens het Voedingscentrum geen kwaad. Overleg met je verloskundige of arts welk supplement bij je past.

Hoeveel IE is 800 mcg vitamine A?

Voor retinol is 1 IE gelijk aan 0,3 mcg. 800 mcg is dus ongeveer 2667 IE. Bij bètacaroteen werkt die omrekening niet, dus kijk eerst op het etiket welke vorm erin zit.

Hoeveel vitamine A zit er in lever?

Heel veel. 100 gram rauwe runderlever bevat volgens het Voedingscentrum 27.586 mcg, ruim negen keer de bovengrens voor volwassenen. Een boterham met smeerleverworst (20 gram) is goed voor 1178 mcg. Het Voedingscentrum raadt leverworst en paté voor kinderen onder de 4 jaar af.

Is er een bovengrens voor bètacaroteen?

Nee. De EFSA kon in 2024 geen bovengrens vaststellen, omdat er te weinig gegevens waren. Wel adviseert de EFSA rokers om geen supplementen met bètacaroteen te gebruiken.

Waarom staat er 800 mcg op het etiket?

800 mcg is de Europese referentie-inname (RI). Daarop is het percentage op elk etiket gebaseerd. De aanbevolen hoeveelheid van de Gezondheidsraad is 800 mcg per dag voor mannen en 680 mcg voor vrouwen, gerekend in RAE. De EFSA kwam in 2015 uit op 750 en 650 mcg, gerekend in RE.

Kwaliteit

Zo testen we producten met vitamine A

Op basis van een risicoanalyse van de grondstoffen controleren we onder meer op:

  • Zware metalen
  • PAK 4
  • Ethyleenoxide
  • Aflatoxinen
  • Pesticiden
  • Salmonella
  • Overdosering
  • Allergenen
  • Dioxinen en PCB's
  • Chlooramfenicol en nitrofuranen
  • Pyrrolizidine-alkaloïden
Lees hoe we testen

Meer ingrediënten

Bronnen11
  1. EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens. (2024). Scientific opinion on the tolerable upper intake level for preformed vitamin A and β-carotene. EFSA Journal, 22(6), Artikel e8814. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2024.8814
  2. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies. (2015). Scientific opinion on dietary reference values for vitamin A. EFSA Journal, 13(3), Artikel 4028. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2015.4028
  3. Voedingscentrum. (z.d.). Vitamine A. https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/vitamine-a.aspx
  4. Gezondheidsraad. (2018). Voedingsnormen voor vitamines en mineralen voor volwassenen. https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2018/09/18/voedingsnormen-voor-vitamines-en-mineralen-voor-volwassenen
  5. Richtlijn 2002/46/EG betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der lidstaten inzake voedingssupplementen. (2002). Bijlage II. https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2002/46/oj
  6. Verordening (EU) nr. 1169/2011 betreffende de verstrekking van voedselinformatie aan consumenten. (2011). Bijlage XIII: referentie-innamen. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2011/1169/oj
  7. National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. (z.d.). Vitamin A and carotenoids: Fact sheet for health professionals. https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminA-HealthProfessional/
  8. National Center for Biotechnology Information. (z.d.). PubChem compound summary for CID 445354, retinol. https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/445354
  9. National Center for Biotechnology Information. (z.d.). PubChem compound summary for CID 638034, retinyl acetate. https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/638034
  10. Nobel Prize Outreach. (z.d.). Paul Karrer: Facts. https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1937/karrer/facts/
  11. Universität Zürich. (z.d.). Paul Karrer. https://uzh.ch/en/researchinnovation/excellence/nobelprize/karrer.html

Laatst bijgewerkt