Enzymen: wat zijn het en wat doen ze in je lichaam?

Iedere dag vinden er duizenden chemische reacties plaats in je lichaam. Je verteert je eten, maakt energie vrij uit voedingsstoffen en bouwt nieuwe cellen op.

Maar wat zijn enzymen eigenlijk en welke rol spelen ze in het lichaam? 

Wat zijn enzymen?

Enzymen zijn stoffen die chemische reacties in je lichaam versnellen. Ze zorgen ervoor dat processen die anders te langzaam zouden verlopen, toch op de juiste snelheid kunnen plaatsvinden. Meestal zijn enzymen eiwitten.

Je lichaam maakt voortdurend verschillende enzymen aan. Deze enzymen zijn betrokken bij allerlei processen, zoals de spijsvertering, energieproductie en de werking van je lichaamscellen.

Een enzym bindt zich aan een stof en helpt bij een bepaalde chemische reactie, maar verandert daarbij zelf niet. Hierdoor kan hetzelfde enzym steeds opnieuw zijn werk doen. Daarom worden enzymen ook wel biologische katalysatoren genoemd.

Ieder enzym heeft een eigen taak. Veel enzymen werken zeer specifiek op bepaalde stoffen. Zo zijn enzymen die vetten afbreken anders dan enzymen die eiwitten of koolhydraten afbreken. Je kunt enzymen vergelijken met sleutels en sloten. Alleen de juiste sleutel past op het juiste slot. Deze specifieke werking zorgt ervoor dat enzymen gericht bepaalde processen in het lichaam uitvoeren [1].

In het kort: Enzymen zijn vaak eiwitten die chemische reacties in je lichaam versnellen. Enzymen hebben verschillende taken.

Wat doen enzymen?

Enzymen zijn vooral bekend vanwege hun rol bij de spijsvertering. Maar enzymen zijn niet alleen betrokken bij het verteren van eten. In bijna alle cellen van je lichaam zijn enzymen actief.

Enzymen spelen een rol bij zowel afbraakprocessen als opbouwprocessen.

• Afbraakprocessen: Grotere stoffen worden omgezet in kleinere onderdelen.
• Opbouwprocessen: Nieuwe stoffen worden gemaakt die je lichaam nodig heeft voor bijvoorbeeld groei, herstel en onderhoud van cellen [2].

Hieronder lees je meer over de belangrijkste processen waarbij enzymen betrokken zijn.

Spijsvertering

Voor een goede spijsvertering zijn verschillende enzymen nodig. Deze spijsverteringsenzymen helpen bij het afbreken van voedingsstoffen uit voeding. Koolhydraten, eiwitten en vetten zijn grote voedingsstoffen die eerst kleiner moeten worden gemaakt voordat je lichaam ze kan opnemen en gebruiken [3].

Zo worden:

• Koolhydraten worden afgebroken tot kleinere suikers, zoals glucose. Deze suikers kan je lichaam gebruiken als brandstof om energie vrij te maken.
• Eiwitten worden afgebroken tot aminozuren. Aminozuren zijn de bouwstenen van eiwitten. Je lichaam gebruikt ze bijvoorbeeld voor de opbouw en het onderhoud van spieren en andere weefsels.
• Vetten worden afgebroken tot vetzuren en glycerol. Deze onderdelen kan je lichaam gebruiken als energiebron en als bouwstoffen voor verschillende lichaamsprocessen [2].

Stofwisseling

Naast de spijsvertering spelen enzymen een belangrijke rol in de stofwisseling. Dit zijn alle processen waarbij je lichaam stoffen afbreekt, omzet en opbouwt.

Energieproductie: Enzymen helpen bijvoorbeeld bij het vrijmaken van energie uit voedingsstoffen. In je cellen wordt energie beschikbaar gemaakt via ATP (adenosinetrifosfaat). ATP levert energie voor processen zoals bewegen, groeien en het functioneren van organen.

Verschillende enzymen zijn betrokken bij de reacties waarbij voedingsstoffen worden omgezet en waarbij ATP wordt gemaakt en gebruikt.

Opbouw en onderhoud van cellen: Enzymen zijn ook nodig voor het maken en onderhouden van cellen. Ze spelen bijvoorbeeld een rol bij de aanmaak van nieuwe eiwitten en het maken en herstellen van DNA. Deze processen zijn belangrijk voor de groei, het onderhoud en herstel van cellen en weefsels [2].

In het kort: Enzymen spelen een rol bij veel processen in je lichaam. Ze helpen onder andere bij de spijsvertering en de energieproductie.

Welke soorten enzymen zijn er?

Er bestaan duizenden verschillende enzymen in je lichaam. Elk enzym heeft een eigen taak. Sommige enzymen zijn vooral betrokken bij de spijsvertering. Andere enzymen zijn actief in lichaamscellen en spelen een rol bij de stofwisseling.

Naast enzymen die je lichaam zelf maakt, komen sommige enzymen ook van nature voor in voedingsmiddelen. Dit worden voedingsenzymen genoemd.

1. Spijsverteringsenzymen

Spijsverteringsenzymen helpen bij het afbreken van voedingsstoffen uit voeding. Hierdoor worden grote voedingsstoffen omgezet in kleinere onderdelen die je lichaam kan opnemen.

Voorbeelden van spijsverteringsenzymen:

Deze enzymen worden onder andere gemaakt door de speekselklieren, maag, alvleesklier en dunne darm. Ze zorgen ervoor dat voedingsstoffen klein genoeg worden gemaakt om opgenomen te kunnen worden [3].

2. Stofwisselingsenzymen

Stofwisselingsenzymen zijn betrokken bij allerlei chemische reacties in lichaamscellen. Ze helpen bijvoorbeeld bij processen waarbij voedingsstoffen worden omgezet, energie wordt vrijgemaakt en nieuwe stoffen worden opgebouwd.

Voorbeelden van stofwisselingsenzymen:

Deze enzymen werken vooral binnen de cellen en hebben een andere functie dan spijsverteringsenzymen. Spijsverteringsenzymen helpen bij het afbreken van voedingsstoffen uit voeding, terwijl stofwisselingsenzymen betrokken zijn bij processen die plaatsvinden nadat voedingsstoffen zijn opgenomen in je lichaam [2].

3. Voedingsenzymen

Voedingsenzymen hebben een functie in de plant of het voedingsmiddel waarin ze voorkomen. Ze kunnen bijvoorbeeld helpen bij het afbreken van stoffen in de plant.

Ze komen vooral voor in rauwe of weinig verhitte voedingsmiddelen. Door verhitting kan de structuur van enzymen veranderen, waardoor ze minder actief kunnen worden. Als deze enzymen via voeding worden ingenomen, hebben ze niet automatisch dezelfde functie als enzymen die je lichaam zelf maakt [4, 5].

Voorbeelden van voedingsenzymen zijn:

In het kort: Er zijn verschillende soorten enzymen met ieder een eigen taak, zoals spijsverteringsenzymen en stofwisselingsenzymen. Sommige voeding bevat ook enzymen.

Wat als je lichaam te weinig enzymen aanmaakt?

Je lichaam maakt normaal gesproken zelf voldoende enzymen aan die nodig zijn voor de spijsvertering en andere processen. Soms maakt je lichaam van een bepaald enzym minder aan of werkt een enzym minder goed. Hierdoor kunnen bepaalde stoffen minder goed worden afgebroken. Bijvoorbeeld bij bepaalde aandoeningen maakt de alvleesklier onvoldoende pancreasenzymen aan [6].

Een veelvoorkomend voorbeeld waarbij het lichaam onvoldoende van een bepaald enzym aanmaakt, is een lactose-intolerantie. Het lichaam maakt dan onvoldoende lactase aan. Dit enzym helpt bij het afbreken van lactose, de natuurlijke suiker in melk en melkproducten.

Bij een lactose-intolerantie wordt lactose (melksuiker) niet volledig afgebroken in de dunne darm. De niet-afgebroken lactose komt vervolgens in de dikke darm terecht, waar darmbacteriën deze kunnen fermenteren."

De hoeveelheid lactose die iemand kan verdragen, verschilt per persoon. Dit hangt onder andere af van de hoeveelheid lactase die iemand zelf nog aanmaakt en de hoeveelheid lactose die iemand eet of drinkt [7].

In het kort:  Als je lichaam onvoldoende van een bepaald enzym aanmaakt, kunnen sommige stoffen minder goed worden afgebroken.

Welke factoren beïnvloeden de werking van enzymen?

Enzymen kunnen hun functie alleen goed uitvoeren als de omstandigheden geschikt zijn. De werking van enzymen hangt onder andere af van de temperatuur, zuurgraad (pH) en de hoeveelheid van de stof waarop het enzym werkt [1].

Temperatuur en zuurgraad

Elk enzym heeft omstandigheden waarin het optimaal werkt. De temperatuur en pH beïnvloeden de structuur en activiteit van een enzym. Bij omstandigheden die niet goed passen bij een enzym, kan de structuur veranderen. Hierdoor kan het enzym minder goed werken [1].

In je lichaam verschillen deze omstandigheden per plek. Zo werken sommige enzymen in de zure omgeving van de maag. Andere enzymen zijn vooral actief in de minder zure omgeving van de dunne darm [3].

Voedingsstoffen en hulpstoffen

De meeste enzymen bestaan uit eiwitten en worden opgebouwd uit aminozuren.

Sommige enzymen hebben daarnaast hulpstoffen nodig om actief te kunnen werken. Deze hulpstoffen worden cofactoren of co-enzymen genoemd [1]. Verschillende vitaminen en mineralen kunnen hierbij een rol spelen.

In het kort: Enzymen werken het beste onder de juiste omstandigheden, zoals de juiste temperatuur en zuurgraad (pH).

Kan je invloed hebben op de werking van enzymen?

De aanmaak en werking van enzymen hangen samen met de beschikbaarheid van voedingsstoffen die je lichaam nodig heeft. Een gezond en gevarieerd voedingspatroon helpt om voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen die nodig zijn voor normale lichaamsprocessen.

Ook de gezondheid van organen speelt een rol bij de werking van enzymen. Organen zoals de maag, alvleesklier en dunne darm maken enzymen of stoffen die nodig zijn voor een goede spijsvertering. Als deze organen minder goed functioneren, kan dit invloed hebben op de vertering van voedingsstoffen.

Een gezonde leefstijl helpt om je lichaam en organen zo goed mogelijk te ondersteunen. Daarbij gaat het niet alleen om voeding, maar ook om voldoende bewegen, voldoende slaap, ontspanning en het beperken van langdurige stress.

In het kort: Een gezond en gevarieerd voedingspatroon kan helpen om voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen die nodig zijn voor de aanmaak en werking van enzymen.

Enzymen supplement

Er zijn veel supplementen met enzymen verkrijgbaar, van een los enzym tot een breder complex waarin meerdere enzymen samenwerken.

Lactase kan de vertering van lactose verbeteren bij mensen die zelf onvoldoende lactase aanmaken. Hoeveel lactose iemand nog verdraagt, verschilt per persoon.

Papaïne is onderzocht in een placebogecontroleerde studie van 40 dagen [8].

Amylase, protease en lipase zijn op hun beurt onderzocht als onderdeel van een breder enzymcomplex [9], vaak in combinatie met elkaar in plaats van los.

Het enzymcomplex van Vital Nutrition combineert deze twee sporen. De basis is DigeZyme®, een gepatenteerd complex van vijf spijsverteringsenzymen dat wetenschappelijk is onderzocht [10]. Daar voegen we ananas- en papaya-extract aan toe, van nature rijk aan bromelaïne en papaïne.

Enzymen Complex

Gepatenteerd complex van Digezyme® met natuurlijke enzymen uit ananas en papaya in maagzuurresistente capsules

Bekijk product

Enzymen komen eerst door de maag, waar maagzuur ze kan afbreken voordat ze hun werk kunnen doen in de darm [1]. Daarom zit dit complex in maagzuurresistente capsules: die laten de enzymen pas los op de plek waar ze nodig zijn.

In het kort: Sommige enzymen, zoals lactase, richten zich op één specifieke functie. Andere enzymen worden vaker gecombineerd tot een breder complex.

Alles kort samengevat

Enzymen zijn meestal eiwitten die chemische reacties in het lichaam versnellen. Ze spelen een belangrijke rol bij de spijsvertering, maar ook bij processen zoals energieproductie, stofwisseling en het opbouwen en onderhouden van cellen.

Je lichaam maakt duizenden verschillende enzymen aan. Daarnaast komen sommige enzymen van nature voor in voedingsmiddelen. Soms kan een enzym als aanvulling worden gebruikt, bijvoorbeeld bij lactose-intolerantie.

Het lichaam maakt dan onvoldoende lactase aan, waardoor lactose minder goed wordt afgebroken. Een supplement met lactase kan de vertering van lactose verbeteren bij mensen met lactose-intolerantie.